09 Haz 2020

TOPLU İŞTEN ÇIKARMA

(Covid-19 Nedeniyle Toplu İşten Çıkarma)

Geçtiğimiz aylardan beri, ülkemizde de olmak üzere tüm Dünya’yı etkisi altına alan (Covid-19) Korona virüsü nedeniyle birçok işletme maddi zorluk yaşamış ve toplu işten çıkarmayı gündemine almıştır. Uluslararası hava yolu şirketlerinden tutun da birçok farklı sektörde dünyaca ünlü ve yerel firmalar toplu işçi çıkarma yoluna gitmişlerdir. Her ne kadar ülkemizde geçici tedbirler ile toplu işten çıkarmanın önüne geçilmeye çalışılmış olsa da uzun vadede ekonomik olarak etkilenen birçok firma bu durumdan yararlanmak ve toplu halde işçi çıkarma yoluna gitme ihtiyacı hissedebilir. Bu makalemizde toplu işten çıkarmaların nasıl olduğunu örnekler ile detaylı şekilde inceleyeceğiz.

Teknolojik, ekonomik veya yapısal sebeplerden dolayı çok sayıda işçinin iş sözleşmelerinin iptal edilmesi,  belirli koşullarla toplu işten çıkarma olarak tanımlanır.  Bir aylık süreyi kapsayacak şekilde, işçi sayısına bağlı olmak şartıyla 10 – 30 arasında ki işçinin iş sözleşmelerini feshetmek toplu işten çıkarmadır. Bilindiği üzere tüm dünyayı etkileyen salgın hastalık (Covid-19) olan Korona Virüsü nedeniyle birçok iş yeri kapanmak ve toplu şekilde işçi çıkarmak istese de bu salgın dönemi için alınan geçici tedbirler ve  Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın hazırladığı torba yasa taslağı ile Virüs salgını nedeniyle özel sektöre üç ay süreyle işten çıkarma yasağı getirilmesiyle ilgili teklif TBMM Genel Kurulu’nda görüşülerek kabul edildi ve yasalaştı. Ancak biz makalemizde toplu işten çıkarma konusunu Kanun’da ki yeri ve şekli ile inceleyeceğiz.

Türk Hukuk’unda ki Yeri

Türk İş Kanunu’na göre toplu işçi çıkarma, 4857 sayılı İş Kanunu’nun (‘’Kanun’’)     29. Maddesinde [Madde 29 – İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.]  düzenlenmektedir. Türk Hukuk’unda toplu işten çıkarmanın söz konusu olabilmesi için belirli bazı koşulların oluşması gerekmektedir.

Kanun’un 29 uncu maddesine binaen, işten çıkarmanın, toplu işçi çıkarma olarak değerlendirilebilmesinin söz konusu olabilmesi için, işverenin;  ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmayı istemesi gerekmektedir.

Örneğin; X firması ekonomik olarak dara girdiğini ve firmasının finansman sıkıntısı çektiğini belirlemiş işçi ücretleri ve diğer bilumum giderlerinin karşılanamayacağını tespit etmiştir ve buna mukabil toplu işçi çıkarmayı istemektedir.

Bir başka koşulu ise işten çıkarılacak işçi sayısıyla alakalıdır. İşten çıkarmanın, toplu işten çıkarma olarak değerlendirilebilmesi için 20 ile 100 arası işçi istihdam edilen iş yerlerinde, en az 10 işçinin,  101 ile 300 arası işçi istihdam edilen iş yerlerinde, en az yüzde on oranında işçinin, 301 ve daha fazla işçi istihdam edilen işyerlerinde ise, en az 30 işçinin işten çıkarılması gerekir.

 Örneğin; Toplu işçi çıkarmak isteyen X firmasında 40 işçinin istihdam edildiğini varsayalım. Bu durumda toplu işçi çıkarmayı talep eden X firması azami 10 işçisini toplu halde işten çıkarabilir.

 Eğer örnekte bahsi geçen X firması 101-300 arası işçi istihdam ediyor olsa idi bu aralıktaki işçi sayısının %10’u yani azami 11 işçisini toplu halde işten çıkarabilirdi.

Eğer 301 ve üzeri işçi istihdam ediyor olsa idi bu rakam minimum 30 işçi olacaktı.

Kanunda öngörülen, toplu işçi çıkarma hükümlerinin uygulanabilmesi için işyerinde en az 20 işçi bulunması gerekmektedir.

Örneğin; Toplu işçi çıkarma isteğinde bulunduğunu varsaydığımız X firması 10 işçi istihdam ediyor olsa idi toplu işçi çıkarma isteğinden kanunen azami 20 işçinin istihdam edilmesi gerekliliğinden dolayı toplu işçi çıkarımında bulunamayacak idi.

İşverenin Yerine Getirmesi Gereken Yükümlülükleri Hakkında

  • İşveren toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu azami 30 gün önceden yazılı bir şekilde, işyeri sendika temsilciliklerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu’na bildirmelidir. İşçi çıkarmasında ki sebepleri, bu durumdan etkilenecek işçi sayısı ve işten çıkarmanın gerçekleşeceği zamanı hakkında bilgilerin yer alması gerekmektedir.
  • İşveren, iş sözleşmesini feshedeceği her bir işçisi için de ayrıca, işçilere fesih hakkında bildirimde bulunması gerekmektedir.
  • İşveren ayrıca, işyeri sendika temsilcileri ile görüşme yapmakla yükümlüdür.
  • İşveren, en az otuz gün önceden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu’na işyerinin kapatılacağına ilişkin bildirimde bulunmakla yükümlüdür.

Örneğin; Ekonomik darboğaza girmesi nedeniyle toplamda 40 işçi istihdam ettiğini varsaydığımız X firması toplu işten çıkarma isteğinde bulunmuş olsun. Öncelikle X firması toplu işten çıkarma talebini en az 30 gün önceden yazılı bir şekilde çalışma içinde bulunduğu iş-kolunun sendika temsilciliklerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın firmanın bulunduğu iş kolu ile ilgili olan bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumu’na bildirmelidir ve konu hakkında görüşmeler yapmakla yükümlüdür.

Örnekte bahsettiğimiz  X firması daha sonra iş sözleşmesini fesih edeceği her bir işçisi için ayrı ayrı olmak üzere işçilerine fesih hakkında bildirimde bulunması gerekmektedir.

Eğer bahsi geçen X firması toplu işten çıkarma talebi sonrası Kanunda açıkça belirtilen [Madde 29 – İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.] 29. Maddeye aykırı yahut 29. Maddede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeden toplu işçi çıkarımında bulunursa her bir işçisi için 2020 yılı itibarıyla 1050,53 TL idari para cezası ile cezalandırılır.

SONUÇ

Bir işten çıkarmanın, toplu işten çıkarma olabilmesi için yukarıda da belirtildiği üzere  4857 Sayılı İş Kanunu’nun 29. Maddesi [Madde 29 – İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.] şartlarının sağlanması ve yerine getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca ilgili yasa, belirtilen hükümlere aykırı olarak işçi çıkaran işverene, her bir işçi için idari para cezası 1050,53 TL (2020) olarak uygulamaktadır.

09.06.2020

Özkan Uzel

Sorumlu Bağımsız Denetçi

Mali Müşavir

[yukarı]

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir