18 Tem 2018

ÇEKLERİN BANKAYA İBRAZ SÜRELERİ VE SONUÇLARI

0 Yorum

Çek günümüzde ticari hayatın en önemli ödeme araçlarından biri olup hem ödeme yapacak tüzel veya özel kişiyi hem de ödemenin yapılacağı kişiye ticari hayat içsinde ödeme zamanı esnekliği sağlamaktadır. Bununla beraber çek bir kredili bir ödeme sistemi değildir.

Çek ile ödeme sisteminde 3 yapı vardır; kesideci ( düzenleyen), borçlu (banka) ve hamil ( alacaklı). Bu ödeme sisteminde banka ve düzenleyen tüzel veya özel kişi arasında çek anlaşması düzenlenir, bu anlaşmaya göre düzenleyen kişi ödenmesi gereken borcunu çek aracılığı ile bankaya devreder ve borcun ödenmesi sorumlu banka tarafından veya TTK içerisinde belirtilen takas aracıları tarafından yapılır.

Çek; düzenleyen tarafından belirli bir tarihte ödenecek şekilde düzenlenir. Alacaklı çek üzerinde yazan meblağ için borcun devredildiği bankaya çek ile müracaat etmelidir. İbraz ettiği çek üzerindeki meblağ düzenlenen yerde ödenecek ise çek üzerindeki ödeme tarihinden itibaren 10 takvim günü, ödeme başka bir yerde yapılacak ise 30 takvim günü içerisinde ibraz edilmelidir.

Örneğin İstanbul Ümraniye’de düzenlenmiş 01.11.2018 vadeli bir çek İstanbul Beylikdüzü’nde ödenecek ise ibraz süresi 10 gündür, yani çek 11.11.2018 tarihine kadar ibraz edilmelidir. Lakin ödeme Ankara’da yapılacaksa ibraz süresi 30 gün olacağından aynı çek 01.12.2018 tarihine kadar ibraz edilmelidir.

Ayrıca Türk Ticaret Kanunu’nun 796. Maddesi gereği çekin düzenlendiği yer ile ödemenin yapılacağı yer aynı kıtada ise 30 takvim gün, farklı kıtada ödeme yapılacaksa bu süre 90 takvim günü olarak belirlenmiştir. Avrupa’da düzenlenen ve Akdeniz’e kıyısı olan ülkeler de aynı kıtada sayılmış ve ibraz süresi 30 olarak belirlenmiştir.

Örneğin Almanya’da düzenlenmiş 01.11.2018 vadeli çek Türkiye’de ödenecek ise 01.12.2018 tarihine kadar, Türkiye’de düzenlenen 01.11.2018 vadeli çek Rusya’da ödenecek ise 01.02.2019 tarihine kadar ibraz edilmelidir.

İbraz süresi resmi tatil gününe denk gelir ise son gün resmi tatil günü ertesi olarak hesaplanır.

Ödeme ilgili bankanın tüm şubelerinde yapılabilir. Buradaki önemli nokta çeki düzenleyen kişinin hesabının bulunduğu şubeye olan müracaattır. Diğer şubelere yapılan çek ibrazlarında hamilin kimlik veya tüzel kişiliğe ait evrakları istenecek ve borçlunun hesabının bulunduğu şube ile irtibata geçerek hesabın durumu sorgulanacaktır.

Türk Ticaret Kanunun 798. Maddesi gereği çekler takas odasına ibraz edilebilir. Süresi içerisinde takas odasına ibraz edilen çekler aynı şekilde işlem görür.

Vadeli çekler de ise vadesinden önce bankaya ibraz ile tahsilat mümkün değildir lakin yasal olarak yetkilendirilmiş faktöring firmaları faturalı olması koşulu ile belirli oranlarda (risk analizi ile) komisyon alarak vadesinden önce çeklere ödeme yapmaktadırlar.

İbraz Süresinin Geçilmesi durumunda ;

Çekin süresi içerisinde ilgili kuruluşa (banka veya takas odası) ibraz edilememesi sonucunda aşağıdaki durumlar ortaya çıkmaktadır;

1)      Hamili çeki süresi içerisinde bankaya ibraz etmez ise bankanın ödeme sorumluluğu ortadan kalkar.  Bu durumda hamili çeki düzenleyen ile görüşerek yeni vadeli çek almalı veya çekten cayılmadığına dair bankaya yazı yazılmalıdır. Türk Ticaret Kanunu 799/2 maddesi “ çekten cayılmamışsa, muhatap ibraz süresi geçse dahi çeki ödeyebilir” demekte, lakin bankanın ödeme sorumluluğu bulunmadığı için ibraz süresi geçtikten sonra düzenleyen tarafından yapılan ödeme talibini değerlendirmek bankanın inisiyatifindedir. Böylelikle ibraz süresinin geçilmesi sonrasında, düzenleyen çekin ödenmesini talep etse dahi son karar artık banka tarafından verilmektedir.

2)      Çek ile ödeme işlemlerinde düzenleyen gerçek veya tüzel kişi hesabında para bulunması veya hamilin kısmı ödemeyi kabul etmesi gerekmektedir. Eğer hesapta para yok ve çek hamili kısmı ödemeyi kabul etmiyor ise banka çek için “karşılıksızdır” işlemine başlar. Bu işlem başlaması ile çeki düzenleyen hakkında Çek Kanunu’nun 6728 sayılı kanunla değişik 5.maddesi 1. Fıkrası gereği ve hamilinin şikâyeti ile 1500 güne kadar adli para cezası hükmolunacağı, lakin hükmedilecek adli para cezasının çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olmayacağı belirtilmiştir. Bu işlemlerin başlatılabilmesi için çekin zamanında ibraz edilmesi gerekir çünkü zamanında ibraz edilmeyen çek karşılıksız dahi olsa düzenleyen hakkında işlem gerçekleştirilemez.

3)      Düzenleyenin çekten cayması durumunda ise ibraz süresi önemlidir, nitekim Türk Ticaret Kanunu 799/1 maddesi gereği cayma ibraz süresi sonrasında hüküm ifade eder. İbraz süresi içerisinde düzenleyen tarafından cayılması bankanın ödeme yapmasını engellemez.

4)      Türk Ticaret Kanunu 808. Maddesi “ zamanında ibraz edilmiş olan çekin ödenmemiş olduğu ve ödememe hali;

  1. a) Resmi bir belge “protesto” ile,
  2. b) Muhatap tarafından, ibraz günü de gösterilmek sureti ile çekin üzerine yazılmış tarihli bir beyanla,
  3. c) Bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği halde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla, sabit bulunduğu takdirde hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma haklarını kullanabilir” hükmünü amirdir.

Süresinde ibraz edilmeyen çek kambiyo senedi özelliğini yitireceğinden hamil çekin ödenmemesi durumunda ortaya çıkacak olan hukuki süreçte ileri sürebileceği haklarını yitirir. Diğer bir deyişle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu 167. Maddesi gereği kambiyo senetlerine özgü takip hakkından mahrum olur. Hamilin başvurma hakları ibraz süresi bitiminden itibaren 3 yıldır. Bu süre sonunda herhangi bir yasal işlem yapılmaz ise takip zamanaşımına uğrar.

Sonuç olarak; ticari hayatın vazgeçilmez ödeme aracı olan çek sistemi içerisinde alacaklının haklarını koruması için Türk Ticaret Kanunu 796. Maddesi içerisinde belirtilen sürelerin içerisinde banka veya takas odalarına ibrazı büyük önem taşımaktadır, aksi halde hak mahrumiyeti sebebiyle kullanılacak hukuki yollar kapanacaktır.

18.07.2018

Özkan Uzel

Sorumlu Bağımsız Denetçi

Mali Müşavir

[yukarı]

Cevap Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir